BELATE-BERUETE 2021

Hamabi mendizale bi taxitan. 2020ko kopuruaren bikoitza. Belate-Beruete bizirik dago.

Egunsenti freskoa, baina hodei bakar bat gabe. A ze eguna izango dugun! Bidean, taxilariarentzako deia. Lekunberrikoa. Festetan daude. Ea Arbizura eraman ditzakeen. Lanean ari dela, 8:30ak ondoren. Gaztea erraz konformatzen denetakoa; etxera eramanez gero… Iraizotzerantz hartzean, eguna esnatu egiten da, eta Saioa, Okolin… dauden aldea argi-argi  nabarmentzen da. Laino bakar bat ere ez.

Gaur ez gara Venta Quemadaraino joango, lehenago hartuko baitugu GR-a. 7:45ean aparkatu dugu. Berriro ilundu du! Laino itxia. Hotza. “Ez dugu bidea ikusiko”. Robertok kopetako-argia du eta oinez hasi gara. Bidea galdu dugu, Atletic-en markak ez baitira ikusten. “Ezkerrerago egon behar du”. Halaxe da. Frontalaren fokua metro batzuk aurreratzen da, eta pago baten enborrean, pintura salbatzailea. Bitartean, tiro bat ere ez. Ehiztariak desagertu ote dira? Pista ez dago urruti, eta ezagutzen dugun soro baten ezkerretik joanda, urtero ikusten dugun bordara iritsi gara. Denboraren joanak eta utzikeriak ez dute barkatzen: jada ez du teilaturik. Hala ere, fatxadan, armarriak erakusten du oraindik eraikuntza izan zenaren harrotasuna. Ea oraindik egun onak ematen dizkien Belate-Berueteko mendizale gehiagori. Pareta zutik dagoen bitartean… Sorotik ateratzean, Baztango Udalaren seinale batek bide publikoa dela jakinarazi du. Beraz, belardia lasai zeharkatu daiteke, oraindik bazkatzen hasi ez diren ardiak molestatu gabe.

1.063 metrora koroatzen Putzuetako Gain biluzian, iparraldeko haizeak klementziarik gabe jotzen du, eta, lainoak inguratzen gaituenez, eskuinean Mendaur eta gailurretik zaintzen dituen haraneko herriak irudikatzen ditugu. Noizean behin, eta segundo laburrez, lainoak leihatila txiki bat irekitzen digu Utzamaz gozatzeko, beste urte batez itzultzeko amua begi aurrean jarriz bezala. Gaur gauza ez dago txantxetarako, eta Maizterrareneko bordara lehen bai lehen iristen gara, indarrak pixka bat berreskuratzeko, goiz jaiki baikara. Ia guztiok pikatzen dugu zerbait, eseri ere egin gabe, dena bustita baitago eta ahalik eta azkarren  martxan jarri nahi dugulako.

Burdinazko gurutzearen aurrean Romeo eta Julietaren landa-tragedia osatzen dugu ibiltarion artean, eta ohiko argazkia ateratzeko paratzen gara eta berriz ibiltzera. “Hemendik Leurtzako urtegia ikusi beharko litzateke”, baina lainoa…

Lau norabideko bidegurutze batetik igaro ondoren, “Non dago Roberto?”. Mutila, historiarekin hunkituta, antza, Eltzabururantz jaisten hasi da, tragediaren protagonista kokatu dugun herrirantz. Minutu batzuk bere zain eman behar izan ditugu.

Despistatua berreskuratuta, erritmo onean jarraitzen dugu. Manolo Gorostietan zain izango dugu betiko kafe beroa eta pastekin. Eskerrik asko, Manolo.

Ibilbidearen bigarren zatia geratzen da: Gorostieta-Otsola-Beruete. Eta ez da berandu iritsi behar taxien hitzordura. Baina taldearen zati bat, entzierroko mantsoak bezala, atzean geratu da, bizpahiru urri-zizekin eta onddoekin zebatu baitira. Labur esanda, Otsolan taldeak haien zain egon behar izan du eta 14:30ean iritsi gara Beruetera, juxtu samar. Barkatu!

Eguna ondo bukatzeko, martxako zazpi gizon Irurtzungo jatetxe batera joan ginen bazkaltzera eta gustura egon ginen geure “mendi-balentriak” gogoratuz. Datorren urtera arte!

ARGAZKIAK: Multimedia galerian.

2021-10-10 Euskal Herriko Erdigunean

Euskal Herriko Erdigunean Iratxo Mendi taldeak, Sakanako Mendizaleak eta Nafarroa Berriz Altxa taldeak antolaturik burutu zen aurtengo mendi ibilaldia.

Ekitaldian Xabier Isasak, Felix Isasaren semeak, Koldo Aldazek, Nafarroako Mendi Federazioako partaideak eta Joseba Compains-ek hartu zuten hitza.

Ondoren pintxo pote izan zen Iranetako bordan.

Eguraldi eta giro onean igaro genuen eguna

2020-12-10 – URRIKO DEI ASPALDIKOA: BELATE-BERUETE IBILALDIA

Iragarritakoa: euria zar-zar 7:00etan Iratxoko atean elkartutakoan. Atean, elkartea itxita baitago pandemiaren ondorioz. Eguraldia ikusita, bik ohatzean gelditzea erabaki dutela jakinarazi dute. Zentzudun bakarrak? Gainontzeko zortziak abiatzeko prest, zer datorren jakitun. Nola egin atzera?

Taxia martxan jarri orduko atertu egin du. “Belaten ez da horrela egongo”. Jose taxi-gidariak deitzen badiogu Orokietako gainera, Gorostietara, atera daitekeela bota du.   Koberturarik ez bada, ordea? Kotxez egindako bide osoan ia tantarik ez. Sinestezina. Venta Quemadan dena ilun7:30ak pasa izan arren. Ateri. Ehiztari bakarrik ere ez. Harritzekoa.

Alanbre-hesia ia ilunpean gainditu dugu sasiei muturra kolpeka atzera eraginez. Lehenengo larreetan, uretan plista-plasta, errekatxoa hazita. Ezkerraldetik, bi tiro, bide luzean entzun ohi  dugun kontzertuaren lehenengo bi notak. Gezurra dirudien arren bide luzean ez dugu gehiago adituko. “Ehiztariak bukatzen ari ote?”.

Eta ateri.  “Ez da gutxi euririk gabe abiatzea”. Bidexkak sasiak erdi hartuta ditu. Laharrak eta iratzea nagusi, ardi eta behor dezente ibili arren. Pistara heldu gara, azkenik, eta Putzuetako gainera bidean (1063m) haize hotz indartsuak ederki astintzen du Dorisek motxilari lotuta daraman ikurrin beltza. Eskerrak euririk ez den. Zabor poltsa horrengatik motxilak jai zeukan. Benetako babesle bat oparitu beharko. Beheko txokoan, askotan topatu izan dugun artzaina. Artaldea saroian bildua du. “Ateri eginen du”, animatu gaitu. Artzainek aztatzen dute, asmatzen dute. Nola? Maximok Leringo artzain baten hitzak gogoratu ditu: “Gaur euria izanen da txoriak edatera ibaira jaitsi direlako”.

Bokata jaten ohiko pago galanten ondoan gozatu dugu, gehienek zutik esertzeko lehorrik ez delako. Oso gertu, azkeneko urteetan lehor aurkitu izan dugun iturburuari ura bor-bor dario errekatxoa sortuz. Oinak gehiago ez bustitzeko zerbait desbideratu behar.

Bidean aurkitzen ditugun usategi eta txaboletan ia inor ez. “Gaur ez dira postuetara igo ere eginen”. Eltzaburu eta Saldiasko bi gazte amoranteen istorio tragikoaren berri eman diogu Maximori gurutzearen ondoan. Bertsio guztiak ez dira bat etorri, baina…

Euria hasi du lehenengoz eta euritakoak eta kapusaiak atera behar izan ditugu. Leurtzako urtegi aldera, lainoa nagusi. Hurrengo batean beharko. Dorisen lagun leitzarren txabola, hutsik. Gorostietara daraman pistara ailegatu aurretik atertu egin du. Pista utzi eta Otedegi gainerantz jo dugu zortzi ibiltariok, baten bat damutu arren. Jaitsieran, pastak eta kafe beroa gogoan, “Manolo” oihu egin du norbaitek. Alferrik. Gorostietako merenderoan jarri dituzten mahi eta aulkiak motxilan generamatzanak janez mustu ditugu. Zutik eta distantziak gordez: lau mahi baten inguruan, beste lau ondokoaren alboan. Datorren urtean eseriko  omen gara Iratxok jartzen dituen pastak jan eta kafea hartzera. Ea egia den.

Ordu pare bat Berueteraino. Bizpahiru aldapatxo, azkenekoa luze xamarra. Aurretik mendi hegi aldapatsua zeharkatu behar da. Bidea errekasto bihurtua, ura goitik behera, nonahitik. Azkeneko aldapa serioa igotzean, mila metrora, gorringo faltsu eder batek (Amanita muscaria) geldialditxoa egiteko aitzakia eskaini digu eta gure argazkilari artistek aukera ederki aprobetxatu dute onddoa bera eta taldea hilezkortzeko.

Hemendik aurrera bidea erraza da;  ia ez dago aldaparik. Hala ere, Otsola erreka hazia dator eta batzuek lanak izan dituzte uretan sartu gabe gurutzatzeko. Arraratsera bidean ur jauzi zaratatsuak eskaintzen dizkigu, opari, aurreko urteetan hain apal eta isil azaldu zaigun errekastoak.  Beruetera ura daraman bidearen ondoko pago ederrenak botatzeko markatuak daude. Botatzea ez dago gaizki nahiz pena eman. Baina nola egongo ote da bidea datorren urtean? Alternatibaren bat bilatu beharko.

Gaztainak hartzeko asmoa zuen gutariko batek Beruetera iritsi aurretik, baina prest zuen poltsa beste batean erabili beharko du. Ez gaztainarik, ez onddorik… Hala ere, zortziak pozik espero ez genuen eguraldia izan dugulako.

Taxira sartu aurretik, euria. “Orain egin dezala, nahi badu”.

ARGAZKIAK:

https://www.iratxoelkartea.com/multimedia/fotos/montana/?preview_id=82&preview_nonce=dd364bfca8&_thumbnail_id=-1&preview=true

Ezkaba 2019-11-03

Jende andana elkartu ginen igandean Ezkabako gainan. Helburua zen Gotorlekua eta Botillen Hilerria ikustea. Hortarako zita genuen Koldo Plarekin.
Talde bat Berriozartik igo ginen. Bidean Berriozarko hilobia ikusiz, beste taldea zuzenean Ezkabara joan zen. Denok Alfonso XII gotorlekuaren atean elkartu ginen eta hor hasi zen bisita gidatua Koldorekin. Berak azaldu zigun gotorlekuearen eta espetxearen historia beltza. Ondoren botillen hilerria eta barnetikan zenbat txoko ikusi ondoren berriro atean egin genuen argazkia.
Ezkabako ihesak, 1938. urtean gertatu zena eta berrehundik gora hildako utzi zituena protagonismo berezia izan zuen kontakizunean.
Eskerrik asko Koldo!!!.

ARGAZKIAK: https://www.iratxoelkartea.com/multimedia/fotos/montana

EMAKUMEAREN MEMORIAREN BARATZEA

Iraileko azken igandean, Iratxo Mendi Taldearen eskutik, Arantzan izan ginen XXX. Sakanako Ibilaldiari ohiko Bidaiatxoarekin amaiera emateko. Putzu Beltz eta inguruko zoko ederrak ezagutu genituen goizean eta, itzulitakoan, Arantzako Emakumearen Oroimenaren baratzea bisitatu genuen, Mentxu gidari.
Azaldu zigun Bortzirietan 1936ko kolpe militarraren biktima izandako herritarren memoria berreskuratzeko ahalegina egina zela, baina gizonezkoek pairatutako errepresioari soilik egiten zitzaiola erreferentzia, emakumearen papera ahaztua gelditzen zelarik. Hori ikusita, eta emakumezkoek 1936an eta ondorengo urte latzetan sufritutakoa eta Bortzierietako bizitzan historian zehar izan zuten eta duten garrantzia kontuan hartuta, andrearen memoriaren alde ere zerbait egin behar zela erabaki zuten. Horrela, Beran antzerki bat prestatu zuten bailaran andreek kolpe militarreko garaietan bizitakoa erakusteko. Gainontzeko herrietan ere zerbait egin behar zela eta, Arantzan, Emakumearen Memoriaren Baratzea sortu zuten udalaren laguntzaz.
Baratzean espiral formako bideak daude emakumearen natura ziklikoa islatzeko. Erdian, umetokia sinbolizatzen duen lurrezko ontzi edo pegar batek ura dario, bizitzaren ura.
Baratzak borobilak dira eta permakulturakoak, hau da, beti geruza organiko batekin estaliak. Baratzetako ohiko landarez gain, ugariak dira sendabelarrak eta loreak.
Toki txikia, baina bikain zaindua. Ortua astean behin egiten den auzolanari esker mantentzen dute.
Sarreran, kartel handi batean baratzaren argibideak hiru hizkuntzatan eta bukaeran gonbite argia:
“Baratzean sartu, bertan ibili, begira, entzun, egon… Akaso parte hartu nahi duzu… zure lana, zure haziak, landarea edo emakume baten historiarekin… Atea zabalik duzu.”
Bazkal aurretik aperitibo ederra eskaini zigun Mentxuk. Mila esker.

ARGAZKIAK: https://www.iratxoelkartea.com/multimedia/fotos/montana/